Blog

Zgodnie z ustawą z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.),…

Formularz
kontaktowy

[contact-form-7 id="395" title="Formularz przypięty"]

Sanators

Postępowanie restrukturyzacyjne a odpowiedzialność karna za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości

22.08.2018

Zgodnie z ustawą z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.), aby ogłosić upadłość dłużnika należy stwierdzić sądownie jego niewypłacalność. Definicję niewypłacalności zawiera art. 11 ustawy Prawo upadłościowe.

Niewypłacalność

O dłużniku niewypłacalnym można mówić w razie spełnienia jednej z dwóch przesłanek określonych w art. 11 w/w ustawy. Pierwsza z nich, utrata zdolności płatniczej, ma charakter uniwersalny i odnosi się do wszystkich dłużników. Druga, przewaga zobowiązań nad majątkiem, ma charakter uzupełniający i odnosi się do określonych jednostek organizacyjnych. Każda z dwóch przyczyn ogłoszenia upadłości ma samodzielny charakter, a to oznacza, że dysponujący sporym majątkiem dłużnik będzie uznany za upadłego, jeżeli zaprzestał w sposób trwały płacenia długów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. akt V CKN 342/01).

Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia to, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich. Nie ma też znaczenia wielkość niewykonanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet bowiem niewykonanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 w/w ustawy. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości istotne znaczenie ma wyłącznie to, czy dłużnik nie wykonuje wymagalnych zobowiązań.

Upadłość

Przesłanką ogłoszenia upadłości jest powstanie u dłużnika stanu niewypłacalności, natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1508 ze zm.) postępowanie restrukturyzacyjne może być prowadzone w stosunku do dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością.

Prawo restrukturyzacyjne definiując jako cel postępowania restrukturyzacyjnego uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika wyraźnie wskazuje, że zawarcie układu jest w ocenie ustawodawcy znacznie korzystniejszym rozwiązaniem problemów dłużnika, niż jego zlikwidowanie w drodze procedur upadłościowych. Tym samym procedury restrukturyzacyjne i zawarcie w ich wyniku układu uzyskują jednoznaczny prymat nad “wspólnym dochodzeniem roszczeń od niewypłacalnego dłużnika”, które było przedmiotem poprzedniej ustawy prawo upadłościowe i naprawcze.

Istotna w tym procesie jest hierarchia celów ustawy Prawo restrukturyzacyjne, gdzie na pierwszym miejscu stawia się uniknięcie upadłości. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że uniknięcie upadłości nie jest celem samym w sobie, lecz środkiem do osiągniecia celu nadrzędnego, jakim jest zawarcie układu. Postępowania restrukturyzacyjnego nie otwiera się po to, by uniknąć upadłości przez sam fakt jego otwarcia, ale poprzez stworzenie dłużnikowi warunków umożliwiających restrukturyzację zadłużenia w drodze układu.

Niemniej jednak ustawodawca, wprowadzając mechanizmy służące uniknięciu upadłości, pominął obowiązki nałożone na dłużnika przepisami ustawy Prawo upadłościowe.

Obowiązki

Wymaga podkreślenia, że niewypłacalność dłużnika wiąże się z obowiązkiem określonych podmiotów wystąpienia obligatoryjnie w ustawowym terminie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Zgodnie z art. 20 ustawy Prawo upadłościowe wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych.

Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami. Osobami takimi będą więc przede wszystkim wspólnicy spółki jawnej, partnerzy, komplementariusze, członkowie zarządu spółki partnerskiej, członkowie organów zarządzających osób prawnych oraz likwidatorzy.

Warto podkreślić, że członek dwuosobowego zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której obowiązuje zasada reprezentacji łącznej, może sam wnieść za upadłego np.: zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, wydane na wniosek złożony za spółkę tylko przez drugiego członka zarządu. Tego typu reprezentacja jest dopuszczalna na gruncie ustawy Prawo upadłościowe.

Odpowiedzialność

W/w osoby ponoszą odpowiedzialność za szkodę[1] wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie, chyba że nie ponoszą winy. Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Wzajemna relacja pomiędzy wnioskiem o ogłoszenie upadłości, który jest obligatoryjny dla dłużnika (jego reprezentantów), i fakultatywnym wnioskiem restrukturyzacyjnym może budzić określone wątpliwości. Przepis art. 21 ust. 3 ustawy Prawo upadłościowe uchyla – przez otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu – odpowiedzialność cywilno-odszkodowawczą za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, ale nie jest uchylony sam obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i to pomimo tego, że otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego uniemożliwia ogłoszenie upadłości. Rozwiązaniem jest oczywiście równoległe złożenie wniosku upadłościowego i restrukturyzacyjnego, co jednak wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 586 Kodeksu spółek handlowych[2] odpowiedzialności karnej podlega osoba, która będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki.

Sprawcą tego przestępstwa może być tylko członek zarządu albo likwidator spółki handlowej. Przepis ten nie ma zastosowania do innych podmiotów zobowiązanych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a zatem wspólników m.in. spółki jawnej, partnerów, komplementariuszy. Wspólnicy spółek osobowych reprezentujący spółkę nie ponoszą odpowiedzialności z art. 586 Kodeksu spółek handlowych, niemniej jednak ich sytuacja może się zmienić w razie likwidacji spółki. Zgodnie z art. 70 § 1 Kodeksu spółek handlowych, w przypadku likwidacji spółki osobowej wspólnicy co do zasady stają się bowiem jej likwidatorami[3].

Osoby, do których nie stosuje się art. 586 Kodeksu spółek handlowych, mogą ponosić odpowiedzialność karną na podstawie innych przepisów karnych.

Wymaga jednak podkreślenia, że w razie wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego nie będzie możliwe ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy do czasu jego zakończenia lub prawomocnego umorzenia. W takim przypadku postępowanie w sprawie ogłoszenia upadłości powinno zostać umorzone (zob. Prawo upadłościowe. Komentarz, s. 73, red. A.J. Witosz). Złożenie przez członków zarządu spółki lub likwidatora wniosku restrukturyzacyjnego zamiast wniosku o ogłoszenie upadłości może być dla tych osób kłopotliwe z punktu widzenia odpowiedzialności z art. 586 Kodeksu spółek handlowych. Złożenie wniosku restrukturyzacyjnego z powołaniem się na niewypłacalność dłużnika potwierdza wiedzę o złej kondycji finansowej spółki, a tym samym może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego stypizowanego w art. 586 Kodeksu spółek handlowych. Złożenie zatem samego wniosku restrukturyzacyjnego z powołaniem się na w/w okoliczność może świadczyć o popełnieniu czynu  art. 586 Kodeksu spółek handlowych, z zamiarem ewentualnym.

Postępowanie restrukturyzacyjne w założeniu miało stanowić alternatywę dla dłużnika, lecz ustawodawca nie zwolnił zobowiązanych podmiotów z obowiązku zgłoszenia do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości.  W świetle obecnie obowiązujących przepisów ustawy Prawo upadłościowe i Kodeksu spółek handlowych w razie zaistnienia stanu niewypłacalności, konieczne wydaje się zatem złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, nawet w sytuacji zamiaru przeprowadzenia restrukturyzacji przedsiębiorstwa.

 

Autor: Adwokat Rafał Gutowski, KPRF Law Office

[1] Szkoda poniesiona przez wierzyciela polega na tym, że wskutek niezgłoszenia albo spóźnionego zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel został pozbawiony zaspokojenia albo zaspokojony został w mniejszym stopniu, niż gdyby wniosek złożono w odpowiednim czasie. Celem wykazania szkody wierzyciel musi udowodnić, że w wyniku zaniechania zgłoszenia wniosku zmniejszył się majątek masy upadłości i wskutek tego w podziale funduszów masy nie otrzymał nic albo otrzymał mniej, niżby na niego przypadało, gdyby wniosek był zgłoszony we właściwym czasie. Szkoda może wynikać również stąd, iż wprawdzie majątek masy nie uległ zmniejszeniu, ale mniejsze zaspokojenie wierzyciela lub jego brak wynika z takich przyczyn, jak zwiększenie się ogólnej sumy wierzytelności zaspokajanych w upadłości albo ustanowienie zabezpieczeń na składnikach majątku dłużnika.

[2] Kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki- podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

[3] Likwidatorami są wszyscy wspólnicy. Wspólnicy mogą powołać na likwidatorów tylko niektórych spośród siebie, jak również osoby spoza swego grona. Uchwała wymaga jednomyślności, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.